جستجو
11/18/2018 - يكشنبه 27 آبان 1397
Menu

بازنگری و اصلاح ساختار سازمانی شهرداری تهران

ضرورت انکارناپذیر توسعه شهر تهران

تهران به عنوان مرکز سیاسی و اقتصادی ایران، بخش مهمی از تولید ناخالص ملی را به خود اختصاص داده است. گستردگی شهر، جمعیت روزافزون آن و مسائلی همچون معضل ترافیک و آلودگی هوا، ناپایداری و عدم ایمنی بناها، ناهنجاری های زیست‌محیطی و عدم توازن و نارسایی در ارائه خدمات شهری، مدیریت پایدار شهری را بیش از پیش در جستجوی اتخاذ راهکارهای کارآمد، ملزم می سازند. یکی از این راه‌کارها، سازماندهی و ساماندهی مناسب ساختار و تشکیلات شهرداری تهران با توجه به شرایط فعلی شهر و شهرداری می‌باشد.

همان‌گونه که سازمان مانند موجودی زنده،‌ یک سیستم باز است؛ ساختار سازمان نیز مانند موجودی زنده به‌شمار می‌رود که همواره باید با سازوکارهای نگه‌دارنده و سازش‌دهنده، برای بقا و داشتن کارکرد درست کوشش کند. بر این پایه، ساختار سازمانی به همان اندازه که باید پایدار باشد،‌ باید بر پایه نیازها تغییر یابد. از این‌رو، ساختار هر سازمان باید هم‌زمان با تغییر در تعیین‌کننده‌های آن، مانند مأموریت، هدف، استراتژی و همراه با تغییرات محیطی، بازبینی و باز طراحی شود. اگر به این نیاز به‌درستی پاسخ داده نشود، لایه‌های افزودة مدیریت، واحدهای سازمانی بی‌کارکرد، هدف‌های دست نایافتنی، ناهماهنگی، هدر‌رفت منابع، ناخشنودی ذی‌نفعان، بدرفتاری‌های اداری و مانند آن‌ها را در پی خواهد داشت.

براساس مطالعه‌ای که در زمینه ساختار شهرداری تهران صورت گرفته، آسیب‌های بی‌شماری مشاهده گردیده است؛ آسیب‌هایی نظیر عدم هماهنگی میان ساختار و منابع انسانی، ابهام نقش شهروندان در اداره شهر، شفاف نبودن نقش سازمان‌ها و شرکت‌ها، ضعف در نظام‌های شهرداری تهران و کم‌توجهی به اصول علمی در طراحی ساختار سازمانی که چنان‌چه بخواهیم وضعیت موجود شهر و شهرداری را سامان دهیم، چاره‌ای جز اصلاح آن نداریم.

امروزه چالش بسیاری از مدیران، فایق آمدن بر پیچیدگی‌های سازمانی است. وضعیت نامطلوبی که موجب می‌شود سهم قابل توجهی از توان و منابع سازمان مخصوصاً در لایه مدیریتی، صرف غلبه بر پیامدهای آن گردد. از این‌رو، رویکرد به کاهش پیچیدگی‌های سازمانی به شدت در دانش مدیریت استراتژیک مورد توجه و تمرکز قرار گرفته است. متأسفانه در جايگاه‌هاي كلان و مياني شهرداري تهران، از انواع الگوي سازماني مانند هرمي، ماتريسي و شبكه‌اي براي انجام امور عادي، پروژه‌اي و پژوهشي به‌گونه‌اي سامان‌يافته بهره‌گيري نمي‌شود. اين كاستي به طور چشمگير موجب كاهش بهره‌وري و اتلاف منابع مي‌شود. همچنین با مرور بر مستندات مي‌توان دريافت كه يك شيوه ضابطه‌مند، روشمند، همگون، روزآمد براي توسعه و تنظيم سازمان و تشكيلات شهرداري تهران وجود نداشته و در واقع محتواي جايگاه‌هاي سازماني مبهم و ناپایدار است و تطابق بين شكل و محتواي سازماني وجود ندارد. ساختار بلند و عمودی شهرداری تهران، ارتباط اندک نواحي با ستاد و شهردار تهران و همچنين تداخل وظيفه‌اي گسترده در سطح واحدهاي صفي، ستادي و منطقه‌اي، به همراه داشته است. تداخل موضوع‌ها و وظايف از معايب بسيار رايج در بسياري از سازمان‌هاست. در وضعيت موجود سازمان و تشكيلات شهرداري، تداخل موضوعي و نيز وظايف مربوط به زير سازمان‌ها بسیار مشاهده مي‌شود.

شهرداري تهران در طي دهه‌ها با ماهيت اجرايي و با رويكرد تصدي‌گري فعالیت می‌کرد. در سال‌هاي اخير بر اثر رويكرد واسپاري امور به بيرون سازمان، انتظار مي‌رود كه متصديان ديرينه، نقش هدايت، حمايت و نظارت را ايفا كنند. اما مشاهده می‌گردد به لحاظ ساختار و فرهنگ سازماني، زمينه‌هاي لازم فراهم نشده است.

با توجه به مواردی که ذکر شده استقرار قابلیت معماری سازمانی و اصلاح ساختار می‌بایست جزء لاینفک برنامه‌های توسعه‌ای شهرداری تهران محسوب گردد؛ اگرچه که مورد توجه جدی مدیریت شهری جدید می‌باشد. اهمیت این موضوع چنان است که در برنامه پنجساله سوم نیز به صورت حکم بدان پرداخته شده است. بنابراین، معاونت برنامه‌ریزی، توسعه شهری و امور شورا به دنبال این خواهد بود که به تبعیت از افق آینده‌نگاری 15 ساله شهرداری تهران ساختار و تشکیلات شهرداری تهران را مورد بازنگری و اصلاح قرار داده تا ساختاری منطقی داشته، به گونه‌ای که در دو افق 5 ساله و 15 ساله قابل گواهی و پیاده‌سازی است.

چابك‌سازي سازمان با حذف دوباره‌كاري‌ها و تداخل‌های كاري، اصلاح جايگاه واحدها، تجدید نظر در ضرورت ایجاد واحد متناظر با ستاد در صف، اصلاح رويكرد واگذاری فعالیت‌ها و توجه به بعد کارفرمایی، تخصصي‌سازي ساختار، افقي‌سازي ساختار و کاهش سلسله‌مراتب و یکپارچه کردن آن بر اساس مأموریت‌ها و فرایندها، دست‌یابی به حد مطلوبی از پيچيدگي، رسميت و تمركز، توجه به رويكردهای خدمت‌محوري، محله محوری، مدیریت مشارکتی، مدیریت یکپارچه شهری، شهر هوشمند و توسعه پایدار، اصلاح و به روزآوری شرح مشاغل و شرایط احراز پست، توجه به کسب و کارهای نوین، توجه به فناوری، اصلاح ساختار براساس چشم‌انداز توسعه شهری در برنامه پنج ساله سوم و سند آینده نگاری شهرداری تهران، توجه ویژه به انسان محوری در طراحی ساختار، تغییر ساختار و تشکیلات شهرداری تهران متناسب با بلوغ برنامه‌ای، کاهش چشم‌گیر بوروکراسی‌های سازمانی، چابک‌سازی، کارآمدسازی و تخصصی‌سازی ساختار و تشکیلات شهرداری تهران در عمل، توجه ویژه به بخش خصوصی و اصلاح الگوی برون‌سپاری با رویکرد خصوصی‌سازی واقعی و سپردن کار مردم به خودشان و تبدیل شدن به سازمان هوشمند، برنامه‌ای است که در دو فاز مطلوب و ایده‌ال پیاده‌سازی و اجرا خواهد شد.